งานควบคุมคุณภาพเมล็ดพันธุ์

590810 02
การตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ข้าว
 
1. การสุ่มตัวอย่าง
               
-          เมล็ดพันธุ์ 1-6 กระสอบ สุ่มเก็บจากทุกกระสอบ แต่ต้องไม่น้อยกว่า 5 จุดสุ่ม
-          เมล็ดพันธุ์มากกว่า 6 กระสอบขึ้นไป  สุ่มเก็บจาก  5  กระสอบ +10%  ของจำนวนกระสอบที่เหลือ เศษเกินครึ่ง  คิดเป็น  1 และสุ่มเก็บสูงสุด ไม่เกิน  30  จุดต่อ  1  กอง
-          เมล็ดพันธุ์ที่กองรวมกัน  สุ่มให้ทั่วกอง  จำนวนจุดที่สุ่มเก็บ  คิดเทียบกับน้ำหนักเมล็ดพันธุ์ที่บรรจุในกระสอบ เช่น เมล็ดพันธุ์กองหนึ่งมีปริมาณ 2,000 กิโลกรัม ถ้าบรรจุกระสอบจะได้ 80 กระสอบ (25กก./กระสอบ) ดังนั้นจะต้องสุ่มทั่วกอง 13 จุด
-          ตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ที่สุ่มเก็บจากหลาย  ๆ  จุด  เมื่อรวมกันแล้วต้องมากพอสำหรับการทดสอบคุณภาพ  เช่น  ข้าว, ถั่วเหลือง,ถั่วเขียว  ให้ได้ตัวอย่างเมล็ดพันธุ์นำส่งตรวจสอบน้ำหนักประมาณ  1  กิโลกรัม
 
2. การแบ่งตัวอย่าง
 
-          นำเมล็ดพันธุ์ที่ได้จากการสุ่มตัวอย่างไปแบ่งเพื่อให้ได้จำนวนเท่าที่ใช้ในแต่ละการทดสอบโดยนำไปผ่านเครื่องแบ่งตัวอย่างเมล็ดพันธุ์
-   กรณีที่ไม่มีเครื่องแบ่งตัวอย่าง  นำเมล็ดพันธุ์ที่สุ่มได้มาผสมคลุกเคล้าให้เข้ากัน แบ่งเป็น 8 ส่วนเท่าๆ กัน รวมส่วนย่อยๆ สลับกันตามเส้นทแยงมุม รวมเข้าด้วยกันแล้วจึงนำมาแบ่งอีกจนได้น้ำหนักตามที่ต้องการ
 
3. การตรวจสอบความชื้น
 
                ปริมาณน้ำในเมล็ดเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เมล็ดพันธุ์เสื่อมคุณภาพ เมล็ดพันธุ์จะมีชีวิตได้ยาวนานจะต้องมีความชื้นต่ำอยู่ในระดับที่ปลอดภัย
วิธีอบด้วยความร้อนในตู้อบ
เป็นวิธีการวัดความชื้นของเมล็ดพันธุ์ในห้องปฏิบัติการที่ให้ผลถูกต้องแม่นยำ  อุณหภูมิที่ใช้อบเมล็ดพันธุ์ข้าว คือ 130-133  องศาเซลเซียส ระยะเวลา 2 ชั่วโมง
การวัดความชื้นโดยใช้เครื่อง
เป็นการวัดที่สะดวกและทราบผลอย่างรวดเร็ว นิยมใช้กันอย่างแพร่หลาย สามารถนำไปใช้ได้ในไร่นา เช่น โดล, SPID , EE-KU , PM400 , PM600  ส่วนที่นิยมใช้ในห้องปฏิบัติการ คือ เครื่องวัดแบบใช้ไฟฟ้า และแบบใช้แสงอินฟาเรด
 
4. การตรวจสอบความบริสุทธิ์เมล็ดพันธุ์
 
เพื่อให้ทราบว่าเมล็ดพันธุ์ในแต่ละกองหรือกระสอบที่ได้สุ่มตัวอย่างมา มีปริมาณเมล็ดพันธุ์ข้าวอื่นปน เมล็ดพืชอื่น และสิ่งเจือปนเท่าใดบ้าง และเป็นไปตามมาตรฐานที่กำหนดไว้หรือไม่
เมล็ดพันธุ์สุทธิ  หมายถึง  เมล็ดข้าวที่ระบุให้ตรวจสอบซึ่งนอกจากจะหมายถึงเมล็ดที่สมบูรณ์ดีแล้ว ยังรวมถึงเมล็ดที่มีขนาดเล็ก เมล็ดลีบเหี่ยวย่น เมล็ดที่ไม่แก่เต็มที่ ชิ้นส่วนของเมล็ดที่ใหญ่กว่าครึ่ง ซึ่งเป็นพันธุ์เดียวกับที่ตรวจสอบ
เมล็ดข้าวพันธุ์อื่น  หมายถึง เมล็ดที่มีลักษณะแตกต่างอย่างเห็นได้ชัดว่าเป็นคนละพันธุ์กับที่ระบุในการตรวจสอบ
เมล็ดพืชอื่นๆ  หมายถึง  เมล็ดพืชต่างชนิดกับที่ระบุในการตรวจสอบรวมทั้งเมล็ดวัชพืช
สิ่งเจือปน  หมายถึง  สิ่งอื่นๆ  ที่ไม่ใช่เมล็ด  เช่น  เศษหิน  ดิน  ทราย  เศษลำต้น  เปลือกหุ้มเมล็ด  รวมทั้งชิ้นส่วนของเมล็ดที่มีขนาดเล็กกว่าครึ่ง
 
5. การทดสอบความงอก
 
เพื่อวัดความสามารถในการงอกของเมล็ด เมื่อได้รับสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม (ความชื้น อุณหภูมิ แสง วัสดุเพาะที่เหมาะสม) วัดเป็นเปอร์เซ็นต์ต้นอ่อนปกติ  เพื่อใช้ในการคำนวณปริมาณเมล็ดพันธุ์ที่จะใช้ปลูกในนา
การทดสอบความงอกโดยใช้กระดาษ
 -  จัดเตรียมภาชนะ  เช่น  กล่องพลาสติก กระดาษเพาะ
-  นำกระดาษเพาะชุบน้ำสะอาด  และวางในกล่องพลาสติก
-  สุ่มนับเมล็ดพันธุ์  100  เมล็ดวางเรียงเมล็ดบนกระดาษเพาะทำจำนวน 4 กล่อง (4ซ้ำ)
การประเมินความงอก
 ตรวจนับต้นอ่อนหลังเพาะ ประมาณ 5 – 14 วัน ทำการตรวจนับต้นอ่อนทั้ง 4 ซ้ำ และนำมาคำนวณหาค่าเฉลี่ย
การประเมินผลความงอก แบ่งออกเป็น 4 ประเภท ดังนี้ ต้นอ่อนปกติ ต้นอ่อนผิดปกติ เมล็ดสดไม่งอก/เมล็ดพักตัว และเมล็ดตาย
 
ต้นอ่อนปกติ  ต้นอ่อนผิดปกติ   เมล็ดพักตัว เมล็ดตาย
ซ้ำที่ 1   90 2
ซ้ำที่ 2  86 3
ซ้ำที่ 3  84 10  3
ซ้ำที่ 4 88 8 1 3
รวม 384 32 9 11
เฉลี่ย 87 8 2 3